Cafeïne is een stof die voorkomt in meer dan zestig producten, waaronder koffie, thee en cacao. In Nederland krijgen we de meeste cafeïne binnen door het drinken van koffie en thee. Al lange tijd wordt er gesproken over de negatieve effecten van cafeïne. Zo zou het slecht zijn voor je bloeddruk en hoofdpijn en migraine kunnen veroorzaken. Maar wat is nou precies het effect van cafeïne op angst? En kan het de oorzaak zijn van je angstklachten?
Er zijn al veel onderzoeken geweest die gekeken hebben naar het effect van cafeïne op het lichaam. Niet iedereen zal evenveel last ervaren na het nemen van cafeïne, dit verschilt per persoon. Het nemen van grote hoeveelheden cafeïne, boven de 400 milligram per dag, kan verschillende symptomen veroorzaken.
Symptomen
Uit onderzoek blijkt dat de meest voorkomende symptomen onder andere een verhoging van de hartslag, hartkloppingen, nervositeit, rusteloosheid en misselijkheid zijn. Zelfs lagere doses van cafeïne, onder de 400 milligram per dag, kunnen leiden tot symptomen, zoals hoofdpijn, migraine, angstgevoelens, prikkelbaarheid en pijn op de borst. Daarnaast kan te veel cafeïne het ook moeilijker maken om in slaap te vallen.
Hoeveel cafeïne mag je per dag?
De aanbevolen maximale hoeveelheid cafeïne voor volwassenen ligt op 400 milligram per dag, dit staat ongeveer gelijk aan zes kopjes koffie per dag. Voor kinderen, zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven ligt deze hoeveelheid lager. Volgens het voedingscentrum krijgt de gemiddelde Nederlandse man 600 milligram cafeïne binnen per dag. Voor een vrouw ligt dit gemiddeld op 500 milligram. Gemiddeld krijgen Nederlanders dus meer binnen dan de maximaal aanbevolen hoeveelheid.
Gebruik cafeïne
Waarvoor gebruiken de meeste mensen cafeïne houdende producten? Behalve dat veel mensen het lekker vinden, zijn er ook nog tal van andere redenen om cafeïne houdende producten te nemen.
Mensen gebruiken cafeïne meestal om mentaal alert te worden, zich beter te kunnen focussen, beter te presteren en meer te onthouden. Ook nemen sommige mensen cafeïne tegen een lage bloeddruk. Echter is er geen goed wetenschappelijk bewijs dat cafeïne een positieve invloed heeft op een van de hierboven genoemde toepassingen. Wel zijn er onderzoeken die bewijzen dat cafeïne negatieve invloed kan hebben, waaronder op angstklachten. Vooral het overmatig gebruik van cafeïne kan leiden tot angst.
Cafeïne en angst, wat doet het?
Onderzoek heeft aangetoond dat cafeïne de afgifte van adrenaline stimuleert. Adrenaline is een stresshormoon dat ervoor zorgt dat wij alert zijn voor mogelijk gevaar, het zet ons op scherp. Dit stresshormoon is hetzelfde hormoon achter de vecht-of-vluchtreactie. Deze reactie zorgt ervoor dat wij er klaar voor zijn om te vechten op te vluchten tegen gevaar.
Vecht-of-vluchtreactie
De vecht-of-vluchtreactie wordt in werking gezet doordat je in aanraking komt met een angstfactor. Dit kan een echte angstfactor zijn, zoals een gebouw wat in brand staat, of een neppe angstfactor, zoals angst voor drukke plekken. De vecht-of-vluchtreactie kan zelfs geactiveerd worden als je aan iets denkt waar je tegenop ziet.
Doordat je lichaam geen onderscheid kan maken tussen een echte en een neppe angstfactor, gaat je lichaam er altijd automatisch vanuit dat er sprake is van een echte angstfactor. Je lichaam doet dit om je in leven te houden, want stel je toch eens voor als er een keer echt gevaar is en je lichaam dit niet oppikt.
Nadat je in aanraking bent gekomen met jouw angstfactor wordt de vecht-of-vluchtreactie geactiveerd. Hierbij komt adrenaline vrij in je lichaam zodat je kan vechten of kan vluchten van het gevaar. Door die adrenaline kan je verschillende symptomen krijgen, zoals een snellere ademhaling, een droge mond, het warm krijgen en duizeligheid. De duizeligheid die je ervaart komt doordat er na het vrijkomen van die adrenaline meer bloed naar je spieren wordt gestuurd. Hierdoor gaat er minder bloed naar je hoofd en kan je je duizelig voelen. Dit zijn allemaal symptomen die horen bij een angstreactie.
Als je vervolgens bang wordt van wat je aan het voelen bent, omdat je bijvoorbeeld niet weet waarom je je zo voelt, zal je lichaam nog meer adrenaline in je bloed vrijlaten. De symptomen zullen dan erger worden en als je daar dan weer bang van wordt krijg je nog meer adrenaline in je lichaam. Zo kan je in een vicieuze cirkel terecht komen die uiteindelijk kan eindigen in een angst- of paniekaanval.
Zo’n angst- of paniekaanval zal niet snel gebeuren na het gebruiken van cafeïne. Wel kan het zorgen voor de symptomen die horen bij een angstreactie, zoals een verhoogde hartslag, bloeddruk en versnelde ademhaling. Ook kan het onder andere leiden tot hoofdpijn en onrust.
Cafeïne en een angststoornis
Het effect van cafeïne op je lichaam verschilt per persoon. Niet iedereen zal hier even gevoelig voor zijn en niet iedereen zal er last van ervaren. Uit onderzoek blijkt wel dat mensen die last hebben van een angststoornis gevoeliger zijn voor cafeïne.
Uit dit onderzoek is gebleken dat mensen die leiden aan een angststoornis dus meer last hebben van de gevolgen van cafeïne. Hierbij is gekeken naar mensen die last hebben van een gegeneraliseerde angststoornis en naar mensen met een paniekstoornis.
Bij beide angststoornissen reageren de personen gevoeliger op cafeïne dan in mensen die geen last hebben van een angststoornis. Cafeïne veroorzaakt verschillende symptomen in het lichaam, zoals een hogere bloeddruk, hartkloppingen, zweten en fysieke vermoeidheid.
Uit het onderzoek komt naar voren dat mensen die last hebben van een gegeneraliseerde angststoornis het meest gevoelig zijn voor cafeïne, maar dat het ook voor symptomen kan leiden bij mensen die last hebben van een paniekstoornis.
Ontwenningsverschijnselen
Als je besluit te stoppen met het nemen van cafeïne kan het zijn dat je last krijgt van ontwenningsverschijnselen. Vaak houden deze verschijnselen een paar dagen aan. De meest voorkomende verschijnselen zijn hoofdpijn en vermoeidheid.